โรงเรียนสาธิตละอออุทิศ | La-orutis Demonstration School
butterfly2
 
บทความ/งานวิจัย โรงเรียนสาธิตละอออุทิศ | La-orutis Demonstration School

หากคิดที่จะเป็นครูิ


เล่นแบบไทยสุขใจกับธรรมชาติ


แนวคิดการพัฒนาหลักสูตรเพื่อการเรียนรู้ที่แท้จริง


การประดิษฐ์ของเล่นจากวัสดุธรรมชาติ


บทความสื่อ: ประโยชน์ของนิทาน เพลง คำคล้องจอง


รูปแบบศูนย์ความเป็นเลิศ : การศึกษาปฐมวัย (Model of Excellence Center: Early Childhood Education)


สื่อธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในชุมชน พัฒนาเด็กได้มากกว่าที่คิด


การประเมินโดยใช้แฟ้มผลงาน ( PORTFOLIO ASSESSMENT )


เลี้ยงลูกอย่างไร "ให้คิดเป็น" ?


ละอออุทิศกับวิถีทางการพัฒนาการศึกษาปฐมวัย


การพัฒนากระบวนการคิดอย่างเป็นเหตุเป็นผลผ่านประสาทสัมผัสทั้ง 5


นักสำรวจน้อย : การพัฒนากระบวนการคิดอย่างเป็นเหตุเป็นผลผ่านประสาทสัมผัสทั้ง 5 (ภาค 2)


คุณพ่อคุณแม่... เปิดโอกาสให้หนูได้เรียนรู้ด้วยตนเองบ้าง


กิจกรรมการเคลื่อนไหวกับความสุขใจของเด็กปฐมวัยละอออุทิศ




ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.วารุณี สกุลภารักษ์
จากหนังสือ ๗๐ปีโรงเรียนสาธิตละอออุทิศ

  จากประสบการณ์ที่เป็นครูสอนดนตรีและกิจกรรมการเคลื่อนไหวให้เด็กระดับปฐมวัยของโรวเรียนสาธิตละอออุทิศ ได้พบว่าเด็กๆจะให้ความสนใจและจะรอคอยเวลาที่จะได้ร้องเพลงและร้องเพลงประกอบการแสดงลีลาท่าทางตามเนื้อเพลง โดยเฉพาะในระยะแรกที่เด็กตัวน้อยๆ จะต้องจากบ้าน จากพ่อแม่ และบุคคลที่คุ้นเคย ต้องมาพบกับสิ่งแวดล้อมใหม่ทั้งสถานที่และบุคคลรอบข้างที่ไม่คุ้นเคย เด็กเหล่านี้จึงต้องอาศัยเวลาเพื่อสร้างความคุ้นเคยและความไว้วางใจบุคคลที่อยู่รอบตัวเด็กในโรงเรียนศูนย์เด็ก

 

 ผู้ดูแลเด็กหรือผู้ทำหน้าที่เกี่ยวข้องกับเด็กปฐมวัยจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องหากิจกรรมที่กระตุ้นให้เด็กสนใจและเพลิดเพลิน ดนตรีและกิจกรรมการเคลื่อนเป็นกิจกรรมหนึ่งสำหรับที่จะช่วยให้เด็กได้สนุกสนานและเพลิดเพลินได้ เด็กบางคนยังร้องไห้อยู่ แต่เมื่อได้ยินเสียงเพลงและเห็นเพื่อนๆสนุกสนาน จะทำให้เขาหยุดร้องไห้ได้ชั่วขณะหนึ่ง แต่อาจจะยังไม่เข้าร่วมกิจกรรมร้องเพลงหรือแสดงท่าทางตามเพื่อน เด็กก็สามารถจดจำเนื้อเพลงพร้อมลีลาท่าทางไปถ่ายทอดให้คุณพ่อคุณแม่และญาติผู้ใหญ่หรือผู้ที่เกี่ยวข้องทางบ้านได้เป็นอย่างดี ทำให้สามารถกล่าวได้ว่า เสียงเพลง และดนตรี ช่วยผ่อนคลายความเศร้าโศกเสียใจของเด็กๆลงไปได้


การจัดกิจกรรมส่งเสริมทักษะทางการเคลื่อนไหวในเชิงปฏิบัติการที่เหมาะสมต่อการพัฒนาของเด็กปฐมวัย ครูจะไม่สอนทักษะเชิงวิชาการ จะไม่เป็นรูปแบบและกฎเกณฑ์ แต่เป็นกิจกรรมการเรียนรู้ที่มีความท้าทายให้เด็กฟังเสียงต่างๆ และให้เกิดทักษะการฟัง จำแนกเสียงต่างๆ เสียงช้า เร็ว ตามจังหวะดนตรี และกิจกรรมร่วมกับผู้อื่นโดยให้เด็กๆ ได้เรียนรู้อย่างเหมาะสมกับระดับพัฒนาการของเด็กด้วย ในการเล่นเกมประกอบเพลง ดนตรี การเคลื่อนไหวตามจังหวะ ช้า-เร็ว การให้เด็กคิดท่าทางด้วยตนเอง จะช่วยให้เด็กก้าวไปสู่การพัฒนาการด้านสติปัญญา ความคิดสร้างสรรค์ และการแสดงออกอย่างมั่นใจ


การส่งเสริมให้เด็กๆ ได้มีประสบการณ์เกี่ยวกับการเคลื่อนไหว จึงเป็นสิ่งที่จำเป็นอย่างยิ่ง ในการร้องเพลงต่างๆ ซึ่งส่วนมากจะเป็นการร้องหมู่ เป็นบางครั้งจะเปิดโอกาสให้เด็กร้องเพลงเดี่ยวบ้าง เพื่อเป็นการพัฒนาทักษะแต่ละบุคคล การร้องเพลงเน้นที่น้ำเสียงการเปล่งเสียงร้องเพลง ไม่ใช่การตะโกน เพลงที่จะนำมาสอนเด็กจึงควรเป็นเพลงสั้น และควรใช้ภาษาง่ายๆ จังหวะและทำนองไม่ควรยากจนเกินไป เนื้อเพลงควรเป็นเรื่องใกล้ตัวเด็ก อาจจะเป็นเรื่องของความสนุกสนานหรือการท่องเที่ยวก็ได้ การจัดกิจกรรมการเคลื่อนไหวควรบูรณาการให้เด็กได้พัฒนาทั้งด้านร่างกาย อารมณ์ สังคม สติปัญญา และความคิดสร้างสรรค์ ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดตามทฤษฎี พหุปัญญาของ ศาสตราจารย์ ดร.โฮเวิร์ด การ์ดเนอร์ ได้กล่าวไว้ว่าดนตรีเป็นองค์ประกอบหนึ่งใน 9 ด้าน ของการพัฒนาพหุปัญญา ปัญญาทางด้านดนตรี (Musical Intelligence) หรือความสามารถทางดนตรี จึงเป็นสิ่งที่จำเป็นของการพัฒนาเด็กในทุกๆ ด้าน พ่อแม่และครูควรหาแนวทางในการส่งเสริมพัฒนาเด็ก ให้เด็กเกิดความสนุกสนานในการฟังดนตรีและการเคลื่อนไหว


นอกจากเป็นการเสริมสร้างพัฒนาการในทุกๆ ด้านแล้ว ยังสามารถปลูกฝังนิสัยที่ดีงามชื่นชมสุนทรียภาพ ซึ่งเป็นการประสมประสานวิชาการด้านต่างๆ เข้าด้วยกันเพื่อเป็นการพัฒนาทักษะที่จำเป็นสำหรับเด็กปฐมวัยได้ครบในทุกๆ ด้าน เด็กในวัยนี้ควรจะได้เล่นเครื่องประกอบจังหวะ ที่นำวัสดุในท้องถิ่นหรือเศษวัสดุมาประยุกต์ใช้เป็นเครื่องเคาะจังหวะ ที่มีระดับเสียงแตกต่างกัน เด็กในวัยนี้เป็นวัยที่รับรู้จากการสัมผัส การได้ลงมือกระทำดังนั้นการเคลื่อนไหว ประกอบท่าทางกับเสียงดนตรี จึงเป็นกิจกรรมที่เด็กได้ปฏิบัติและเป็นรูปแบบของการเคลื่อนไหวแบบง่ายๆ ซึ่งจะทำให้เด็กสนุกสนาน และเกิดการเรียนรู้ภาษาความหมายจากเนื้อเพลง การจัดกิจกรรมเคลื่อนไหว นอกจากจะใช้เครื่องประกอบจังหวะแล้ว อาจใช้เพลงร้อง หรือเพลงบรรเลงโดยเครื่องดนตรีล้วนๆ และเน้นที่จังหวะมาประกอบการเคลื่อนไหวก็ได้ เช่น เพลงเกี่ยวกับสัตว์ เพลงยอดนิยมทั่วไป แต่ควรจะเลือกเพลงที่มีจังหวะชัดเจน ซึ่งจะทำให้เด็กได้แสดงออกด้วยการเคลื่อนไหวด้วยท่าทางที่เกิดจากความคิดสร้างสรรค์ของเด็กเอง หรือช่วยกันคิดระหว่างเด็กกับเด็ก หรือเด็กกับครูผู้สอนควรปลูกฝังทัศนคติที่ดีให้กับเด็กปฐมวัย ในการจัดกิจกรรมทุกครั้งควรให้เด็กได้รับประสบการณ์ที่พึงพอใจ เพื่อให้เด็กเกิดความสนใจ ความชอบ ความรักในเสียงเพลง และการเคลื่อนไหว


กิจกรรมการเคลื่อนไหว ที่เหมาะกับเด็กปฐมวัย

 

กิจกรรมการเคลื่อนไหวที่เหมาะกับเด็กปฐมวัย ได้แก่ กิจกรรมที่ทำร่วมกันเป็นกลุ่ม เช่น การร้องเพลง การเล่นกับเครื่องเคาะจังหวะดนตรีอย่างง่าย เป็นต้น เด็กจะสนุกกับกิจกรรมที่เขาได้ฟังจังหวะ ได้ใช้ภาษาในการร้องเพลง กิจกรรมการเคาะเครื่องเคาะจังหวะดนตรีจึงเป็นพื้นฐานของเด็กในการที่จะพัฒนาการดนตรีของเขาให้ดีขึ้นในอนาคต เด็กมีความสามารถ รู้จักเครื่องเคาะจังหวะแต่ละประเภท สามารถเรียกชื่อได้ถูกต้องโดยครูหมุนเวียนให้เด็กทุกคนได้ใช้เครื่องเคาะจังหวะในแต่ละรอบของการร้องเพลง เด็กๆ ส่งเสียงร้องเพลงให้แตกต่างจากเสียงพูด พวกเขาตจะร้องเพลงได้ชัดเจนไม่เพี้ยน รู้จักจังหวะ เร็ว-ช้า พลังเสียง ดัง-เบา เด็กจะเกิดสมาธิในการฟังและการจำแนกเสียง


กิจกรรมการเคลื่อนไหว ช่วยเสริมสร้างพัฒนาการด้านสุขภาพและพลานามัยของเด็กปฐมวัย

การเล่นเครื่องดนตรีหรือการร้องเพลงของเด็กไม่เพียงแต่นั่งร้องหรือขับร้องเท่านั้น แต่เด็กทุกคนขอบ และพอใจที่จะทำท่าทางประกอบไปด้วย เนื่องจากเด็กในระดับปฐมวัยชอบเปลี่ยนอิริยาบถของการเคลื่อนไหว กระโดดโลดเต้นไปตามจังหวะท่วงทำนองของเพลง ดังนั้นครูจึงสามารถใช้เพลงและดนตรีเป็นสิ่งเร้าเพื่อพัฒนาการเคลื่อนไหวร่างกายในรูปแบบต่างๆ เช่น การเคลื่อนไหวแบบอยู่กับที่ การเคลื่อนไหวแบบเคลื่อนที่การเคลื่อนไหวกับดนตรี การเคลื่อนไหวหรือการเต้นรำ เป็นการส่งเสริมพัฒนากล้ามเนื้อใหญ่กล้ามเนื้อเล็ก แขน ขา ลำตัว นิ้วมือ และส่วนต่างๆ ของร่างกายให้เคลื่อนไหวไปตามจังหวะดนตรี อีกทั้งเป็นการช่วยพัฒนาให้เด็กมีร่างกายแข็งแรง และพลานามัยที่สมบูรณ์ อันจะเป็นผลเชื่อมโยงไปสู้จุดมุ่งหมายทางการศึกษาปฐมวัย ที่มุ่งให้เด็กปฐมวัยพัฒนาครบทุกด้านทั้งทางด้านร่างกาย อารมณ์ สังคม สติปัญญาและความคิดสร้างสรรค์ รวมทั้งทักษะด้านคิดแก้ปัญหา และทักษะชีวิตที่เด็กได้รับความรู้ประสบการณ์ซึ่งจะช่วยให้เด็กปฐมวัยสามารถปรับตัวเข้ากับสถานการณ์ และสิ่งแวดล้อมในปัจจุบันได้อย่างมีความสุข

 


กิจกรรมการเคลื่อนไหว ทำให้เด็กมีพัฒนาการทางด้านสังคม


เสียงเพลงและดนตรีมีส่วนช่วยในการปรับความรู้สึกและอารมณ์ของเด็กให้เกิดความพึงพอใจ ผ่อนคลาย และเกิดความสุขสบาย ฉะนั้นการที่เด็กได้ฟังเสียงดนตรีที่มีทำนองสนุกสนาน เพลิดเพลิน ช่วยให้เด็กเกิดความรู้สึกอบอุ่น มีความไว้วางใจในสิ่งแวดล้อมใหม่ มีความสุขในการเรียน การทำงาน และสามารถที่จะปรับตัวในลักษณะที่เหมาะสมเมื่ออยู่ร่วมกับผู้อื่น จะสังเกตได้จากพฤติกรรมการแสดงออกเด็กจะมีปฏิสัมพันธ์กับเพื่อนมากขึ้น มีพฤติกรรมทางสังคมที่ดี มีความสามัคคีร่วมมือในการทำกิจกรรมต่างๆ ซึ่งส่งผลให้เกิดการเรียนรู้ทางหนึ่งและยังเป็นการได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้กับเพื่อนๆ ในห้องเรียน นอกจากนี้ดนตรียังช่วยเสริมสร้างพัฒนาการทางสติปัญญาของเด็กปฐมวัยได้อีกด้วย

 



กิจกรรมการเคลื่อนไหว ช่วยสร้างเสริมพัฒนาทักษะการคิด และทางภาษาของเด็กปฐมวัย


ดนตรีช่วยให้เด็กรู้จักฟังและแยกความแตกต่างของระดับเสียง สูง-ต่ำ ดัง-ค่อย หนัก-เบา แหลม-ทุ้ม รู้จักแยกอัตราจังหวะ ช้า-ปานกลาง-เร็ว อันจะเป็นพื้นฐานในการฟังและวิเคราะห์ลักษณะแยกแยะระดับเสียงและคำพูดที่ประกอบไปด้วยเสียง หนัก-เบา และเสียงวรรณยุกต์ของภาษาไทย ทำให้การออกเสียงและความหมายต่างกัน ดนตรีจะช่วยพัฒนาทักษะทางภาษาด้านต่างๆ อาทิ การเขียน การพูด การอ่านออกเสียงของเด็ก เพราะในขณะที่เด็กร้องเพลง เด็กจะต้องรู้จักควบคุมการหายใจ รู้จักควบคุมการเคลื่อนไหวของกล้ามเนื้อที่ใช้ในการพูด รู้จักจังหวะของคำพูด รู้จักรูปประโยคที่ถูกต้อง เด็ก จะชอบเล่นกับคำพูดที่เป็นบทคำคล้องจอง สัมผัสคำปรากฏในเพลงนั้น เนื่องจากเพลงทุกเพลงจะต้องมีเนื้อร้องที่สัมผัสกันตามลักษณะของบทประพันธ์ เช่น นกเอยนกน้อยน้อยเจ้าค่อยค่อยเคลื่อนคล้อยมา คำว่าน้อยสัมผัสกับค่อย ลักษณะของคำที่คล้องจองกันเช่นนี้ ทำให้เด็กสามารถจำเพลงได้ง่ายขึ้น และเรียนรู้ภาษาได้เร็วขึ้น

 


กิจกรรมเคลื่อนไหว บูรณาการกับหน่วยการเรียนรู้


การนำดนตรีหรือเนื้อเพลงร้องบูรณาการเข้ากับการจัดกิจกรรมประสบการณ์หลังบทเรียน ซึ่งจะเป็นการทบทวนบทเรียนไปด้วย เช่น เมื่อเด็กเรียนธรรมชาติศึกษาหน่วยสัตว์ต่างๆ เมื่อสอนเกี่ยวกับสัตว์ต่างๆ ตามแผน/หน่วยแล้ว ครูฝึกให้เด็กหัดฟังและเลียนแบบเสียงร้องของสัตว์แต่ละชนิดในสิ่งแวดล้อมใกล้ตัว ซึ่งสัตว์แต่ละชนิดจะส่งเสียงร้องแตกต่างกัน เพื่อเป็นการทบทวนความรู้สิ่งที่เรียนและได้เรียนไปแล้ว เป็นการทบทวนความจำให้เม่นยำยิ่งขึ้นว่าสัตว์แต่ละชนิด มีเสียงร้องอย่างไร สามารถนำกิจกรรมทางดนตรีมาให้เด็กร้องหรือเล่น เป็นการสรุปบทเรียนได้อีกทางหนึ่ง พร้อมทั้งทำลีลาท่าทางเลียนแบบท่าทางสัตว์เหล่านั้นด้วย



กิจกรรมการเคลื่อนไหว กับเพลงยอดนิยม


การนำเพลงที่เด็กสนใจเป็นที่นิยม ณ เวลานั้นมาประกอบการเรียนการสอน จะทำให้เด็กมีความสุข สนุกสนาน กับท่าเต้นด้วยตัวของเด็กเอง เพลงยอดนิยมนี้เด็กสามารถร้องเพลงประกอบท่าเต้นได้อย่างอิสระ ทำให้เด็กมีใจรักเสียงเพลงเกิดอารมณ์สุนทรียภาพ และออกแบบลีลาท่าทาง เป็นการส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ สร้างความมั่นใจ กล้าแสดงออก จากการที่เด็กๆ มีรอยยิ้ม และอารมณ์ที่ร่าเริงแจ่มใสส่งเสริมให้เด็กๆ มีสุขภาพจิตที่ดี


จะเห็นได้ว่าการนำองค์ความรู้ เกี่ยวกับสุนทรียภาพทางดนตรีและลีลาเคลื่อนไหวประกอบเสียงเพลงสำหรับเด็กปฐมวัยมาจัดกิจกรรมให้กับเด็กๆ ในวัยปฐมวัยนี้สามารถทำได้หลายๆ รูปแบบ ทั้งการเคลื่อนไหวอยู่กับที่ และการเคลื่อนไหวโดยให้เด็กเปลี่ยนทิศทางต่างๆ จะช่วยให้ทุกคนเคลื่อนตัวไปโดยอิสระด้วยความเชื่อมั่น และเป็นตัวของตัวเอง

 

การที่เด็กจะสามารถเคลื่อนไหวเปลี่ยนทิศทางได้นั้น เด็กจะต้องได้รับความเป็นอิสระในการกระทำและความรู้สึก ควรเลือกเพลงที่เหมาะสมกับวัย ควรประดิษฐ์อุปกรณ์ดนตรีช่วยให้เด็กสนใจในการเรียนการสอนมากขึ้น และกระตุ้นให้เด็กคิดท่าทางให้สอดคล้องกับเนื้อเพลง รวมทั้งควรปลูกฝังทัศนคติที่ดีงามในการให้มีใจรัก และเกิดความซาบซึ้งกับดนตรี และบทเพลงตั้งแต่เยาว์วัย เด็กๆ จะตอบสนองเสียงเพลง จะชื่นชมและรักดนตรีหรือไม่ ขึ้นอยู่กับครูปฐมวัยจะเป็นผู้ปูพื้นฐานที่สำคัญ และเป็นต้นแบบในช่วงวัยแรกของชีวิตปฐมวัย